چیزهای جالب‌تر

شاید همین اینترنت نیم‌بندی را که داریم هم از صدقه سر آنانی داریم -- به‌سانِ جادی میرمیرانی -- که سال‌های سال درباره‌ی اینترنت آزاد نوشته‌اند و ما مخاطبان نیز به‌نوبه‌ی خود با آن‌ها همکاری کرده‌ایم. امّا وضعیت کنونی اینترنت در ایران از هر زمانِ دیگری بغرنج‌تر و غیرقابل‌پیشبینی‌تر است. علاوه‌بر اتصال‌های ناپایدار و قطعی‌های مداوم، درد دیگر این است که عدّه‌ای فرم را با محتوا اشتباه گرفته‌اند!

این فرم را با محتوا اشتباه‌گرفتن، حاصلی جز افتادن در کج‌فهمی‌های رایج نیست. فرم اینترنت، فرمی بسیار انعطاف‌پذیر و بسیار غیرقابل‌کنترل است. هر کنترلی از سوی یک نهاد تا به حال به بن‌بستی بسیار شدیدتر از قبل خورده و برخلاف آن‌چه فکر می‌کرده‌اند با یک دکمه نمی‌توان تمام مشکلات شبکه را حل کرد، نه می‌توان با عصایی جادویی آن را آزادتر کرد و نه می‌توان با قیچی‌ای جادویی کابل‌ها را برای همیشه برید.

من، به‌عنوان کسی که شاید سالیان سال از درد خودم درباره‌ی اینترنت می‌گفتم و می‌نوشتم و یادداشت می‌کردم، اکنون از درون قلبم خسته‌ام. خسته‌ام از این‌همه دردها که برای یک اتصال پایدار کشیده‌ایم و خسته‌ام از این‌همه جهل و نادانی... آیا باید شبیه کسانی که تاریخ طردشان کرده است بگویم که تاریخ قضاوت خواهد کرد؟! امّا تاریخ آن‌قدر سرش شلوغ است که فکر نکنم روزی نیم‌نگاهی به این گوشه‌ی پرتِ ایران و ما انسان‌های رنج‌کشیده بیندازد.

برای شاید مطلب آخر درباره‌ی «اینترنت» باید بگویم که بسیاری از رسانه‌هایی که ادعای «حقوق بشر» و «بشر دوستی» داشته‌اند، در این روزها و سال‌ها هیچ درباره‌ی رنج ایرانیان ننوشته‌اند و من از گذشته بیشتر به این جماعت بی‌اعتمادم. هر سوزنی که در هر گوشه‌ی دنیا به دست زنی می‌رود این رسانه‌ها -- به‌حق و به‌درستی -- شروع به نوشتن و تیترزدن و... می‌کنند، امّا هشتاد و اندی روز قطعی اینترنت در ایران -- که طبق آمارهای خود دولت ۸۰ درصد اقتصاد دیجیتال ایران را به گل نشاند -- برایشان بی‌اهمیّت است.

این یادداشت کوچک را هم از رنج خودم درباره‌ی مشکلاتی که با اینترنت دارم به زبان انگلیسی نوشتم که متأسفانه مقبول هیچ یک از دوستانِ خارج‌نشین همیشه در صحنه‌ی تظاهرات مردمی نشد! لینک مطلب به انگلیسی:
https://medium.com/@mahdikarimi1386339/irans-internet-b2a2f7563eac

الأحقر، مهدی کریمی، ۷ خرداد ۱۴۰۵ هجری خورشیدی

به اینترنت متصل می‌شوم، امّا آن‌قدر بگیر و ببندش کرده‌اند که حتیٰ نمی‌شود نرم‌افزارها را آپدیت کرد. هیچ‌کدام از وی‌پی‌ان‌ها برایم کار نمی‌کند و دو روز است که از زندگی زده و چسبیده‌ام به آپدیت کردنی که هنوز به سرانجام نرسیده است.

به گزارش سیتنا یکی از آقایان و مسئولانِ یک‌دست برای روان‌شناسان اینترنت طبقاتی محیّا کرده و نام آن را اینترنت تخصّصی گذاشته است! 

یکی از ویژگی‌های روان‌شناسی -- برخلاف علم سیاست و جامعه‌شناسی و الٰهیات -- این است که مستقیماً‌ با مراجعان سر و کار دارد. زمانی که اینترنت را برای اکثریّت جامعه‌ی ایران بسته‌اید و فقط به روان‌شناسان دسترسی به منابع را داده‌اید، حس همدلی و همدردی‌ای که قرار است میانِ روان‌شناس و مراجعش صورت گیرد، صورت نمی‌گیرد و بالعکس آن‌ها را از هم دور می‌کند؛ دقیقاً همان‌گونه که اختصاص امتیازات ویژه‌ی سیاسی و اجتماعی به قشرِ روحانی آن‌ها را از مردم دور کرده و آن‌ها هم مجدّانه گور خود را با دست‌های خود حفر کرده‌اند. بر سر شاخ نشسته‌اید و «بن می‌برید»!

متوجه شدم که من و امثال من به اینترنت نیازی نداریم. تنها شیخ «شوخِ شیرین‌کار شهرآشوب» که عاشق شرارت‌ورزی در شعر و شور و شعور است باید به‌سان جرعه‌ای شراب که شربش فقط برای او مشروع است، اینترنت داشته باشد تا فرد بی‌شعوری به‌شمایل من، شباب را به شرّ و شعف و «شیرین» نیندازد!

هنوز دلیل دقیق این را نفهمیدم که چرا دوستانِ «وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات جمهوری اسلامی ایران» برای کلّ مردم ایران در زمانِ وصل بودن اینترنت در ایران، کنترل کودک (Parental Control) گذاشته بودند! یعنی به‌جای این‌که والدین را نسبت به این مسئله آگاه کنند که می‌توانند برای حفظ کودکان‌شان از محتوای نامناسب از این قابلیّت استفاده کنند، این محدودیت را برای همه‌ی مردم ایران اعمال کرده بودند. 

علاوه بر این، هر کودکی می‌توانست با فیلترشکن این محدودیت را بشکند و به هر محتوایی که می‌خواهد دسترسی داشته باشد؛ به‌معنای کلمه آب در هاون کوبیده بودند.

اینترنت رو قطع کردن و کلّ شبکه رو داخلی کردن، قبول! امّا سرعت این لامذهب چرا این‌قدر بده؟ از دی‌ماه تا الان سرعتِ دانلود داخلی من از ۸۰۰ کیلوبایت بر ثانیه اون‌ورتر نرفته! پیام‌رسان‌های ایرانی و نسخه‌های وب‌شون که خودش مرثیه‌ی جداییه. ایتا توی وب و اپلیکیشن به‌زور کار می‌کنه، روبیکا هم که وصل شدنش یه دیقه طول می‌کشه. اون‌وقت می‌گن ما سی‌دی‌انِ فلان زهر مار رو باز کردیم -- یا داخلی‌سازی کردیم -- برید پکیج‌هاتون رو آپدیت کنید! خُب من چجوری ویندوزم رو آپدیت کنم؟ اون به جهنم، چجوری اصلاً لینوکس دانلود کنم که بتونم از میرورهای داخلی آپدیت بگیرم وقتی نمی‌شه داخل اکانت گوگلم لاگین کنم و پسوردها و اطلاعاتِ ذخیره شده‌ام رو داشته باشم؟

آخه یه بنده‌ی خدایی حرف از «تکنیسین‌های بی‌اخلاق» می‌زد، این‌ها حتیٰ تکنیسین هم نیستن، چه برسه به بی‌اخلاق! فقط می‌تونم بگم که ما باید -- به‌عنوان شهروندان این جامعه -- تمام تلاشمون رو انجام بدیم برای بهتر شدنِ اوضاع، یعنی هر کاری که از دستمون برمیاد رو باید انجام بدیم.

مگر در نامه‌ی ۳۱ نهج‌البلاغه -- که هم‌اکنون جلوی‌ام باز است -- علی‌ابن‌ابی‌طالب به فرزندش نمی‌گوید: «پسرم خود را میزانِ میان خود و دیگران قرار دِه. آن‌چه را برای خود می‌پسندی، برای دیگران نیز بپسند، و آن‌چه را برای خود نمی‌پسندی، برای دیگران نیز نپسند. همان‌گونه که نمی‌خواهی بر تو ستم شود، تو نیز بر دگران ستم مکن...»؟

طبق گزارش دیجیاتو: «الیاس حضرتی»، رئیس شورای اطلاع‌رسانی دولت، وعده داد اینترنت پس از پایان جنگ باز شود. او گفت: «حتما بعد از جنگ اینترنت باز می‌شود. نگران نباشید. شرایط جنگ، شرایط خاصی است و محدودیت‌های خاصی دارد. مردم در حال تحمل همه مشکلات هستند، شما هم باید کمی دندان روی جگر بگذارید و صبر کنید. بعد از جنگ، به معنای پیروزی کامل که دشمن را به شکست ذلیلانه کشاندیم، اینترنت هم باز می‌شود.»
برای من که نه دندانی مانده، نه جگری. هر آن‌چه بوده به مبتذل‌ترین شکل خود نابود شده. در این صحرا که شما برای آب خود و دیگری را درش پاره‌پاره می‌کنید، ۱۱۸۷ سال است که باران نباریده...

شما یادتون نمیاد، یه زمانی که اینترنت وصل بود، یه نرم‌افزاری بود به‌نام «دیسکورد». آدم‌ها از سراسر دنیا میومدن تووش و درباره‌ی موضوعات مختلف (موسیقی، فیلم، سریال، تدوین، زبان، روان، جامعه، دین، مذهب، فلسفه و ...) با هم گپ می‌زدن؛ گاهی با هم یه چیزی درست می‌کردن -- از غذا تا اپلیکیشن و وب‌سایت -- گاهی دوستی و روابط عاشقانه‌ی لانگ‌دیستنس (از راه دور) شروع می‌کردن، گاهی با هم همکاری می‌کردن و استخدام می‌شدن، گاهی کنار هم بازی می‌کردن (شطرنج، بازی‌های ویدیویی مختلفی که با هم استریم می‌کردن و برای هم پخش می‌کردن، بازی‌های آنلاین که با هم تیم‌آپ می‌کردن)، گاهی هم با هم به جدل‌های مختلف علمی می‌نشستن و به هم در پروژه‌هاشون کمک می‌کردن. هندی‌ها، فرانسوی‌های، آمریکایی‌ها، روس‌ها، ایرانی‌ها، آلمانی‌ها و ... با دین‌ها و قومیت‌های مختلف میومدن و کارهای جالب انجام می‌دادن.

البته که همون هم خالی از ایراد نبود، از محتوای نامناسب برای کودکان که گاهی از دست سازندگانش در می‌رفت بگیر تا محتواهای مجرمانه هم داخلش کمابیش پیدا می‌شد -- بالاخره دنیای الهی که نیست، دنیای انسانیه. اما فارغ از تمام این مسائل داخلش بوی انسانیت میومد، یعنی انسان‌ها بدون واسطه‌ی هیچ دولت و بارگاهی و با استفاده از یک اینترنت خیلی معمولی می‌تونستن دیگری رو ببینن که شبیه خودشون دست و پا داره و غول بی‌شاخ و دم نیست. 

یه جایی بود برای درس خوندن که فکر کنم اسمش study stream بود، خیلی جای جالبی بود، مردم میومدن و بدون این‌که هیچ‌صدایی داخل سرور باشه با دیدن بقیه افراد و نگاه کردن به تصویر فرستاده‌شده از وبکم‌ها هم رو نگاه می‌کردن و برای درس‌خوندن انگیزه می‌گرفتن، واقعاً این حس جهانی با هم بودن خیلی چیز جالبی بود که متأسفانه به‌دلیل قطعی اینترنت دیگه نیست.

اول از همه باید بگویم که من چیزی بیشتر از بقیه‌ی شما نمی‌دانم و تمام آن‌چه که می‌گویم برای همه قابل چک کردن و راستی‌آزمایی‌ست.

اگر ویدیوهای کانال‌هایی مانند دیجیاتو یا زومیت را در فواصل مختلف دنبال کرده باشید، دیده‌اید که نظر متخصصان حوزه‌ی تکنولوژی درباره‌ی اینترنت در آینده چیست. در تمام ویدیوها به یک چیز اشاره شد و آن هم احتمال بسته شدن اینترنت برای همیشه و طبقاتی کردن آن به‌شکل کامل بود؛ یعنی هر فرد بسته به نیاز خود اینترنتی تحت نظارت دولت دریافت خواهد کرد، بقیه‌ی افراد هم که جزء گروه‌های نیازمند شناخته نمی‌شوند یا درخواستی برای دسترسی بیشتر به اینترنت بین‌المللی ندارند، به احتمالی بسیار زیاد در همین بستر اینترنت داخلی -- امّا قطعاً‌ قوی‌تر و پیشرفته‌تر -- خواهند ماند. اساساً دولت از سال‌هایی بسیار دور این ایده را در سر می‌پرورانده که با ایجاد فضایی داخلی بتواند جریان اطلاعات را کنترل و نقش بین‌المللی کاربران در ایران را به کاربرانِ مشخصی محدود کند. 

البته باید گفت که تمام این‌ها احتمالاتی هستند که بخشی از متخصصین این حوزه گفته‌اند و شاید اتفاقات دیگری در دنیای اینترنت رقم بخورند.