از ترجمههای غلط تا فرهنگ برعکس
آنقدر عصبانیام که دارم زمین و زمان را فحش میدهم. حدود سی صفحه از یک کتاب را خواندهام، ترجمه آنقدر بد بود که انگار یک بچهی پنج ساله این فاجعه را رقم زده و از روی کنجکاوی این اثر را ترجمه کرده است. بعضی از جملات فعل نداشت! یعنی اساساً نمیفهمیدم که موضوع چیست و چه میگوید. کسی که این اثر را ترجمه کرده، حتیٰ یکبار ترجمهای که انجام داده را نخوانده است. بدبختی اینجاست که روی بقیهی آثار انتشار یافته در همان نشر هم کلیک کردم و دیدم که بله، در برخی از آثار، بدترین ترجمههای ممکن صورت گرفته و این کتب با نازلترین قیمتها به فروش میرسند. من هم این کتاب را از یک کتابفروشی خریدم که قیمتِ کتابهایش تقریباً از همهجای شهر ارزانتر و کاغذشان از همهجا بیکیفیتتر است، امّا تا به حال ترجمهای به این بدی در زندگیام ندیده بودم. خواندنش واقعاً باعث شد که سرم درد بگیرد، میخواهم کتاب را از فرط عصبانیّت به آتش بکشم.
همیشه تنشم برای خریدن کتاب همین ترجمه است. نه میشود کتاب انگلیسی فیزیکی -- بهراحتی -- پیدا کرد، نه میشود به ترجمههای این افراد اعتماد کرد. سانسور هم که پنجرهای دیگر است. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی صبح تا شب دنبال این است که ببیند چه کسی به «عفت عمومی» خدشه وارد کرده تا کتابش را سانسور کند و بخش دلنخواه را از کتاب درآورد و داستان یا مفاهیم مطروحه را عقیم سازد.
بهقول یکی از خوانندگان معروف، دستگاههای فرهنگیِ ایران، همگی پیمانکار تخریباند! هیچکدامشان ذرّهای برای علم و ادب و فرهنگ و هنر در جامعه ارزشی قائل نبوده و نیستند. بهتر است بگوییم این دستگاههای فرهنگی -- جملگی -- فرهنگستیزند؛ مگر امکان دارد که یک انسان عاقلِ اهل فرهنگ صدای خوانندگان سنّتی ایرانی را در تلویزیون ملّی به حاشیه براند و مدّاحی و مرثیهسرایی برای ائمهی اثنیٰعشر را بهعنوان اصلیترین جریان موسیقی ایرانی بنمایاند؟ یعنی یکی نیست که بگوید: زمانی که ایرانیان هنوز با تشیع آشناییتی نداشتند، بهجای مدّاحی چه میخواندند؟ آیا خداوند اینقدر از صدای تکخوان زنان بدش میآید -- و آن را خلاف عفت میپندارد -- که شما وظیفهی شرعی دارید تا به ایشان اجازهی خواندن ندهید و حتی در همین مراسمات مذهبی هم صدایش را در جمع گم کنید؟ یعنی فرهنگ اسلامی -- از هندوستان و اندونزی تا ایران و عراق و مصر -- اینقدر یکدست است که هیچ زن مسلمانی هوس تکخوانی بهسرش نمیزند؟ آیا آنکس که با استانداردهای فقه سنّتی اجرا شده در جمهوری اسلامی هماهنگ نیست، اسلامش صورتی و آمریکاییست؟ شاید بتوان گفت این یکی از جدیدترین -- و در عین حال کهنترین -- انواع توتالیتاریسم فرهنگی و حذف هر گونه تنوع است.